विकसित परिस्थितिमा यतिका वर्षपछि पृथ्वीनारायण शाहले गरेको ‘बलात् भौगोलिक एकीकरण’लाई मानेर जानु बाध्यात्मक परिस्थितिको सहज निकास हुनेमा दुई मत राख्नु हुन्न।

कांग्रेस पार्टी प्रजातान्त्रिक भए पनि व्यवहार तानाशाही भयो। प्रजातान्त्रिक पार्टीले त प्रजातान्त्रिक संस्कार, नियम, कानून र विधानअनुरूप अगाडि बढ्नुपर्ने हो। तर त्यो स्थिति देखिँदैन।

कांग्रेस दलभित्र गगनकुमार थापाको नेतृत्वमा हुँदै गरेको विद्रोहले गति लिँदैछ। तिनी सफल भएको खण्डमा नेपाली कांग्रेस (शेरबहादुर) तथा नयाँ नेपाली कांग्रेस गठन हुने प्रबल सम्भावना देखिन्छ।

स्थानीय भाषालाई उचित स्थान नदिनु गलत मात्रै होइन, खतरनाक पनि हो। अनुसन्धानले बारम्बार देखाइसकेको छ— बालबालिकाको सिकाइ क्षमता मातृभाषामै सबल हुन्छ।

म्याकफर्सनका अनुसार, यस क्षेत्रमा अमेरिकी हस्तक्षेपपछि 'शान्ति, स्थिरता, सौहार्द र लोकतन्त्र' कायम भएका उदाहरणहरू 'अत्यन्तै दुर्लभ' छन्।

एआई नियमनको मुख्य उद्देश्य डिपफेक भिडियो, फेक अडियो, म्यानिपुलेटेड तस्वीर जस्ता खतरनाक प्रयोगलाई रोक्नु हुनुपर्थ्यो। तर आचारसंहिताले यी विशिष्ट खतराहरूलाई स्पष्टरूपमा सम्बोधन गरेको छैन।

दूरसञ्चार बजार स्वभावतः शहरकेन्द्रित हुन्छ भन्ने तर्क पूर्णतः गलत होइन। जहाँ जनसंख्या बाक्लो छ र आम्दानी सुनिश्चित छ, सेवा प्रदायकहरू त्यहीँ आकर्षित हुन्छन्।

चुनाव आउँदै गर्दा अवैध स्रोत परिचालनबारे निर्वाचन आयोगलगायत सरकारका सम्बन्धित निकायको आँखा चनाखो हुनुपर्ने देखिन्छ।

भदौ २४ को विध्वंसमा अघिल्लो दिन भएको जनहत्याको आक्रोश कम, आफूभन्दा अर्को धनी भएको आक्रोश र कुण्ठा बढी थियो भन्ने मलाई लागेको छ।

काठमाडौँमा नानीमैयाँले पनि जित्छिन्, किसुनजीले पनि हार्छन्। एउटा निर्वाचनमा हँसिया हथौडाको पल्ला भारी हुँदा अर्को निर्वाचनसम्म पुग्दा मतदाता गाईमा हुर्रिइसकेका हुन्छन्।

कांग्रेसमा यस्तै महत्वाकांक्षा, स्वार्थ र अहमको टकराब आइपर्दा सन्त नेता किसुनजी र सर्वोच्च नेता गणेशमानजीले सबै कुरा त्याग गरेर पनि पार्टी जोगाएको दृष्टान्त सामुमा छँदैछ।

रवि–बालेनको पछिल्लो प्रणय त्यसकै शुरूआत नहोस्। समावेशिता र सामाजिक न्याय बुझ्ने केही मान्छे रवि-बालेनको पार्टीमा मात्र नभएर कुलमानकै पार्टीमा पनि देखिन्छन्। तिनले यी तीनै टाउकालाई खबरदारी गरिराखून्।

सरकारी कार्यालयभित्र रहेका राजनीतिक दलका भातृ संगठनलाई विघटन गर्नुपर्छ। एउटा कार्यालयमा दोहोरो आधिकारिक संरचना हुनु काम फिटिक्कै नहुनु हो। देशलाई यथास्थितिबाट पछाडि धकेल्नु हो।

आजकल धेरैजसो मानिस पुराना दिनलाई सुनौलो समयका रूपमा स्मरण गर्छन्। तर, बुवाको त्यो बेलाको अन्तर्वार्ताबाट स्पष्ट हुन्छ— त्यो बेला पनि समस्या यथावत् थियो, यही थियो, जे आज छ।

पोखरा विमानस्थल प्रकरण केवल विगतको लज्जाजनक अध्याय होइन, भविष्यको चेतावनी पनि हो। यदि हामीले आजका गल्तीहरू बिर्सियौँ भने, भोलिका परियोजना पनि यसैगरी भत्किनेछन्।

अहिले अस्ट्रिया, ब्राजिल, क्युबा, अर्जेन्टिना, निकारागुवा र इक्वेडरलगायत देशले १६ वर्षसम्मका युवालाई मतदान गर्न दिएर राजनीतिक अधिकार दिएका छन्।

आउनुहोस्, नैतिकवान्, इमानदार र सदाचारी कम्युनिस्ट बनौँ। लम्पट वामपन्थ विघटन गरौँ। पुरातन कम्युनिस्टलाई बिदाइ गरौँ।

हाम्रो भान्सामा अरू कोही आँखा देख्ने मान्छे भइदिएको भए सायद हामी यति आत्मनिर्भर हुने थिएनौँ होला। शुरूका दिन खाना नमिठो हुँदा हामीले एकअर्कालाई पोखेको रिस र अधकल्चा गाँसले नै यी सीप सिकाएका हुन्।

सन् १९६३ मा मध्य नेपालको भित्री मधेश र त्यसको तीन वर्षपछि बाँके जिल्लामा लगभग ८०० परिवारलाई बसोबास गराउने कुरामा नेपाल र इजरायली सरकारबीच सहयोगको सहमति भएको थियो।

धन र सम्पत्तिको सन्दर्भमा पनि ओशो स्पष्ट छन्। धेरै मानिस जति धेरै धन जम्मा गर्छन्, त्यति नै शान्ति पाउने भ्रममा हुन्छन्। तर अत्यधिक पकडले तनाव, डर र असन्तोष ल्याउँछ।