भूमिगत राजनीति र संविधानसभा सदस्यको कार्यकाल पूरा गरी जन्मथलो फर्किएका गमबहादुर श्रीसले म्याग्दीको बरम्जामा व्यावसायिक कृषि र पशुपालन गरिरहेका छन्।

एक दशकदेखि काठमाडौँमा मजदुरी गरिरहेका धादिङका कमलसिंह ठकुरी शहरका इँटा र सिमेन्टभन्दा गाउँको ढुंगा–माटोमा रमाउन चाहन्छन्। नयाँ सरकारले वास्तविक कृषकलाई अनुदान र मजदुरलाई सम्मान देओस् भन्ने उनको चाहना छ।

उद्योगको प्रारम्भिक चरण भने चुनौतीपूर्ण थियो। बजारको अभाव, आर्थिक कठिनाइ तथा प्राविधिक ज्ञानको कमीबीच हमालले कामको थालनी गरेका थिए।

सर्लाहीको हरिवन नगरपालिका–१ लिचीटोल निवासी विवेक परियारको काँधमा जिजुहजुरआमा ,हजुरआमा र बहिनीको जिम्मेवारी छ। तर जन्मदर्ता नहुँदा उनलाई मजदुरी गरेर खानसमेत समस्या हुन थालेको छ।

चारैतिर वन र दुईतिर खोलाको बीच भागमा रहेको टिमुरे चिसोपानीमा हुर्कने रेन्बो ट्राउट माछापालनका लागि उपयुक्त हावापानी भएको क्षेत्र हो।

कोरला नाकास्थित नेपालतर्फको दशगजा क्षेत्र र चीनतर्फको लिजी बजारमा माथिल्लो मुस्ताङका बासिन्दाले व्यापार व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेका छन्।

बागेश्वरी मौरी फार्म दर्ता गरेर व्यावसायिक रूपमा अघि बढेका खत्रीसँग हाल १११ घार मौरी छन्। वार्षिक करिब ५० क्विन्टल मह उत्पादन हुने गरेको उनी बताउँछन्।

चाडपर्व तथा खेतीपातीका लागि घर फर्केकाहरू पुनः रोजगारीका लागि भारततर्फ लाग्ने क्रम बढेको छ।

विद्यालय र क्याम्पस तहमा अध्ययन गर्ने युवा पढाइ र घरखर्च चलाउनका लागि कामको खोजीमा सुन्तला टिप्न म्याग्दीका बगैँचामा आएका हुन्।

दशकअघि शुरू गरेको यो व्यापार अहिले करनबहादुरको स्थिर आयस्रोत बनेको छ। करिब २० हजार रुपैयाँ लगानीबाट चलेको ठेलाबाट उनी १ हजार ५०० रुपैयाँसम्म कमाउछन्।

मिथिला–१० की सरिता दास १० वर्षयता बर्दिबास–जलेश्वर सडकपेटीमा मकै पोलेर गुजारा चलाइरहेकी छन्। पेसा गरिरहेको स्थानबाट हट्न बेलाबेला दबाब आए पनि उपयुक्त ठाउँ नहुँदा सर्न सकेकी छैनन्।

घरखर्च चलाउन मुस्किल भइरहेको थियो, एक दिन भक्तबहादुरका साथीले काष्ठकलाका सामग्री बनाउने भिडियो उनको मोबाइलमा पठाए।

मल्चिङ प्रविधिले वर्षा वा सिँचाइको पानीले मल बगाउने सम्भावना घटाउने र माटोमा रहेका पोषकतत्व स्थिर राखी उत्पादनशीलता वृद्धि गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

किसानहरूलाई पहिले आफैँले सुन्तला बजारमा पुर्‍याउँदा मूल्य निर्धारण र कुन ठाउँ लैजाने भन्ने चिन्ता हुन्थ्यो। तर अहिले गाउँबाटै मूल्य तय गरी व्यापारीको मागअनुसार पठाउन पाएकाले बिक्रीमा सहजता भएको छ।

सडक सञ्जालको सहजताले गर्दा अहिले सुर्खेत, नेपालगन्ज, धनगढी, बुटवललगायत शहरमा ग्राहक जुम्लाको स्याउ खोज्दै आउने गरेका छन्।

असोजदेखि चैत्रसम्मको मुख्य सिजनमा विदेशी मह आयात खुला गर्दा स्वदेशी उत्पादनको बजारमा प्रत्यक्ष असर पर्ने भन्दै किसानहरूले गुनासो गरेका छन्।

कुनै बेला जिल्लामा सबैभन्दा बढी सुन्तला उत्पादन गर्ने किसानका रूपमा कहलिएका ७३ वर्षीय तिमिल्सिना सुन्तलाखेती छाडेर मौरीपालनमा आकर्षित भएका हुन्।

रानाले चिसो मौसममा कन्या र गर्मीमा मिल्की च्याउको खेती गर्छन्। मिल्की च्याउ डल्ला राखेको १५ दिनमा र कन्या च्याउ २० देखि २५ दिनमा तयार हुने उनको भनाइ छ।

भक्तपुरमा सबैभन्दा बढी फूलखेती हुने सूर्यविनायक नगरपालिका–७ गुण्डुदेखि चाँगुनारायण नगरपालिका–९ ताथलीसम्मका किसानको घरदैलोमै पुगेर व्यापारीले प्रतिस्पर्धामा बढी मूल्य तिरी फूल लिइरहेका छन्।

घरको भान्सा र पाहुनाको स्वागतमा सीमित चियाले पछिल्ला केही वर्षमा उद्यमको नवीन रूप लिएको छ। राजधानीबाट शुरू भएको ‘चिया ट्रेन्ड’ देशका प्रमुख शहरतिर पनि बिस्तार हुँदै छ।