रुसी तेल किनिरहने भारतको अडान

मध्यपूर्वमा चर्किएको युद्धका कारण विश्व ऊर्जा बजारमा अनिश्चितता बढिरहेका बेला भारतले रुसी कच्चा तेलको आयात जारी राख्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ। भारतीय सरकारले शनिबार सार्वजनिक गरेको जानकारीअनुसार, नयाँदिल्लीले रुसी तेल खरिद गर्ने विषयमा कुनै पनि देशको अनुमति आवश्यक नपर्ने अडान लिएको हो।

इरानविरुद्ध अमेरिका–इजरायलको सैन्य अभियान र त्यसको प्रतिक्रियामा तेहरानले खाडी क्षेत्रमा शुरू गरेका आक्रमणका कारण अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा र ढुवानी क्षेत्रमा ठूलो असर परेको छ। यसले विश्वव्यापी रूपमा तेलको मूल्य उछाल ल्याएको छ भने आपूर्ति शृंखलामा अनिश्चितता थपेको छ।

यसैबीच, अमेरिकाले बिहीबार रुसविरुद्ध लगाइएको आर्थिक प्रतिबन्ध अस्थायी रूपमा खुकुलो पार्दै समुद्रमा रोकिएका रुसी तेल भारतलाई बेच्न अनुमति दिएको थियो। उक्त निर्णयले भारतलाई रुसी तेल खरिद गर्ने बाटो खुलेको मानिएको थियो।

तर, भारत सरकारले भने यस्तो छुटमा आफू निर्भर नरहेको स्पष्ट पारेको छ। सरकारको प्रेस सूचना ब्युरो (प‍ीआईबी) द्वारा जारी विज्ञप्तिमा भारतले रुसी तेल खरिदका लागि कुनै पनि देशको अनुमति आवश्यक नपर्ने उल्लेख छ। विज्ञप्तिअनुसार भारतले गत फेब्रुअरीमा पनि रुसी तेल आयात गरिरहेको थियो र रुस अझै पनि भारतको सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल आपूर्तिकर्ता रहेको छ।

यसअघि, नयाँदिल्लीले रुसी तेल खरिद रोक्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको चर्चा सार्वजनिक भएपछि वासिङ्टनले फेब्रुअरीमा भारतीय निर्यातमा लगाइएको २५ प्रतिशत शुल्क फिर्ता लिएको थियो। उक्त कदम अन्तरिम व्यापार सम्झौतासँग जोडिएको थियो।

यद्यपि, उक्त कथित प्रतिबद्धता संयुक्त वक्तव्यमा समावेश गरिएको थिएन। भारत सरकारले पनि रुसी तेल खरिद रोक्ने वाचा गरेको विषयमा आधिकारिक पुष्टि वा अस्वीकार गरेको छैन। नयाँदिल्लीले आफ्ना ऊर्जा नीतिहरू राष्ट्रिय हितका आधारमा तय हुने बताउँदै आएको छ।

सरकारले हाल देशसँग कच्चा तेल र पेट्रोलियम उत्पादनको पर्याप्त भण्डार रहेको जनाएको छ। विज्ञप्तिअनुसार, भारतसँग करिब २५ करोड ब्यारेल कच्चा तेल र पेट्रोलियम पदार्थको भण्डार छ, जसले अल्पकालीन आपूर्ति अवरोधको सामना गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछ।

विश्व बजारमा मूल्य बढ्दै जाँदा भारतमा केही ऊर्जा उत्पादनको मूल्यमा असर देखिन थालेको छ। शनिबार सरकारले घरेलु प्रयोगमा आउने लिक्विफाइड पेट्रोलियम ग्यास (एलपीजी) सिलिन्डरको मूल्य सात प्रतिशतले बढाउने घोषणा गरेको छ।

विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। शुक्रबार मात्र तेलको मूल्य ८.५ प्रतिशतले बढेको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले ‘बिनाशर्त आत्मसमर्पण’ गरे मात्रै मध्यपूर्व युद्ध अन्त्य हुन सक्ने बताएका कारण बजारमा थप तनाव बढेको छ। यसले गर्दा साताभरमा तेलको मूल्य करिब ३० प्रतिशतले उकालो लागेको छ।

यसैबीच, भारतले एलपीजी उत्पादन बढाउने प्रयास पनि शुरू गरेको छ। यस हप्ताको शुरूमा भारतको पेट्रोलियम मन्त्रालयले देशका रिफाइनरीहरूलाई ‘प्रोपेन’ र ‘ब्युटेन स्ट्रिम’ प्रयोग गरेर उत्पादन बढाउन निर्देशन दिएको थियो।

डाटा इन्टेलिजेन्स कम्पनी ‘केप्लर’का अनुसार भारत विश्वको दोस्रो ठूलो एलपीजी खरिदकर्ता हो। भारतले प्रयोग गर्ने एलपीजीको ९० प्रतिशतभन्दा बढी आपूर्ति मध्यपूर्वबाट हुने भएकाले त्यहाँको तनावले भारतीय ऊर्जा बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने देखिन्छ।