उत्तरायणको पहिलो दिनः माघे संक्रान्ति पर्व मनाइँदै

काठमाडौँ– माघे संक्रान्ति पर्व देशभर स्नान, जप, तप, ध्यान साधना, दान आदि गरी देशभर मनाइँदै छ। यस अवसरमा देवघाट, त्रिशूली, कालीगण्डकी, बाग्मती, इन्द्रावती, त्रिवेणी, रिडीलगायतका स्थानमा माघ स्नान गर्न भक्तजनको भीड लागेको छ। ती ठाउँमा विशेष मेलासमेत लागेको छ।

सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने संक्रान्ति भएकाले माघ १ गतेलाई मकर (माघे) संक्रान्ति भनिन्छ। यस दिनदेखि उत्तरायण शुरू हुने भएकाले दिनभन्दा रात छोटा हुँदै जान्छन्। 

तराईमा माघ १ लाई नहान अर्थात् नुहाउने पर्वका रूपमा मनाउने चलन छ। बिहानै तीर्थस्थलमा गई स्नान गरेर तिल दान गर्नाले सुन दान गरे पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। 

धर्मशास्त्रविद् प्रा तोयराज नेपालका अनुसार उत्तरायण भएपछि शुभकर्म गर्न उत्तम मानिन्छ। माघे संक्रान्तिका दिन घ्यू, चाकु, तिलका परिकार, तरुल, पालुंगो, खिचडी आदि खाने चलन छ। यी परिकारले जाडोमा न्यानो प्रदान गर्ने भएकाले चिसो समयमा पर्ने पर्वमा तातो परिकार खाने गरिएको हो। यी खानाले त्रिदोष नाश हुने आयुर्वेद चिकित्सकको भनाइ छ। 

तरुल पुसको अन्तिम दिनमा पकाएर राखी माघमा खाने प्रचलनसमेत विभिन्न ठाउँमा छ। यसलाई ‘पुसमा पाके, माघमा जाके’ भन्ने उखानका रुपमा समेत प्रयोग गरिन्छ । शरीरमा तिलको तेलले मालिस गर्दा दूषित पदार्थ बाहिर निस्कन्छ भन्ने विश्वास छ। 

सूर्य उत्तरायण भएपछिको मृत्युलाई उत्तम मानिन्छ। महाभारत युद्धमा मृत्यु शय्यामा पुगेका भीष्मले इच्छा मृत्युको वरदान पाएअनुसार सूर्य उत्तरायणपछि नै शरीर त्यागेको बताइन्छ। यस अवसरमा भक्तपुरको तिलमाधव नारायणस्थानमा पनि मेला लाग्ने गर्छ।

माघे संक्रान्तिका अवसरमा सरकारले राष्ट्रिय कृषि जैविक विविधता दिवस पनि मनाउँदै छ। माघ १ गते तरुल, सखरखण्ड, पिँडालु, वनतरुलजस्ता कन्दमूलको सेवन गरिने भएकाले गत वर्षदेखि यो दिवस मनाउन थालिएको हो।